رهبر و محيط ما گر چه تاثير محيط را بر افكار و اعمال افراد به حد جبر نمىدانيم و بر خلاف « ماركس » كليهء افكار را حركت جبرى محيط حساب نمىكنيم ولى بخلاف « ماكس و بر » - جامعه شناس المانى - هم هميشه محيط را معلول انديشه و فكر نمىدانيم . منظور اين است كه گر چه انديشه برخى افراد خود ساخته ، حاكم بر محيط بوده ، مىتواند محيطها را تغيير دهد و در ارزيابى حقيقت انسان ، خود به تنهائى يك ملت شود . « 1 » ولى بيشتر مردم تحت تاثير محيط بوده اعمال و رفتارشان محكوم محيط مىباشد . و بنا بر اين اگر محيط فاسد شود خواه ناخواه اكثريت قاطع مردم فاسد خواهند بود ، و بيشتر قوانين اخلاقى و مذهبى پايمال خواهد شد و هر چه مصلحين اجتماع فرياد بزنند خواهند ديد كه جز اندكى تاثير ندارد ، و به ناچار براى نجات خود از تلاطم فساد به كنار خزيده خاصيت تماشاگر كه از نظر اجتماع و فعاليت‌هاى اجتماعى حالت

--> ( 1 ) - قرآن مجيد ابراهيم پيامبر را يك ملت حساب مىكند : « إنّ ابراهيم كان امّة » سورهء نحل ، آيهء 120